ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਉਸ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ, ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ 10 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ‘ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਿਗਆਨ ਦਿਵਸ’ ਸਾਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਿਗਆਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੇ ਸਾਲ 2001 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਿਵਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।ਵਿਿਗਆਨ ਸਾਡੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਘਰਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਉਪਕਰਨ, ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਿਗਆਨਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਪਰ ਵਿਿਗਆਨ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਲਾਭ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਤੱਕ ਕਿੰਨਾ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਖੋਜ ਜਦੋਂ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਵਿਿਗਆਨਕ ਸੋਚ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ—ਕਿਸੇ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸਮਝਣਾ, ਸਬੂਤ ਪਰਖਣਾ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਣ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ। ਇਹ ਸੋਚ ਸਾਨੂੰ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜਾਂਚੇ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਮੋਬਾਈਲ ਉੱਤੇ ਹਰ ਪਲ ਅਨੇਕਾਂ ਦਾਅਵੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਵੀ ਇੱਕ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਝ ਹੈ।ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਵਿਿਗਆਨ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਜ਼ਰਬਾ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਇਹ ਯਤਨ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਿਿਗਆਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਤੈਅ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਣ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਰਗੇ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੂਬੇ ਲਈ ਇਸ ਦਿਵਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਫ਼ਸਲੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਵਾਲ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਸਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਅਤੇ ਵਿਿਗਆਨੀਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚਕਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਵਾਦ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹੱਲ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂਯੋਗ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਵਿਿਦਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ, ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਮਿਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ, ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਜਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਪਤ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਣ ਵਰਗੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਿਗਆਨ ਨਾਲ ਜੋੜ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜਗਿਆਸਾ ਨੂੰ ਖੋਜ ਦੀ ਆਦਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਿਗਆਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੌਕੇ ਦੇਣਾ ਵੀ ਸਾਡੀ ਤਰਜੀਹ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇਗਾ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਖੋਜਕਰਤਾ ਮਿਲਣਗੇ।
ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਿਗਆਨ ਦਿਵਸ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਤਰਕ, ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਬੂਤ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦੇਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਯਤਨ ਹੋਵੇ ਕਿ ਵਿਿਗਆਨ ਦਾ ਚਾਨਣ ਹਰ ਸਕੂਲ, ਹਰ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਹਰ ਘਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ, ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਮਾਜ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਬਣੇ।
ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਜੋਗੇਵਾਲਾ
ਚੇਅਰਮੈਨ ਕਮ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਪਬਲਿਕ ਸੀਨੀ. ਸੈਕੰ. ਸਕੂਲ ਜੋਗੇਵਾਲਾ।
